Otto Scharmer: de nieuwe coördinaten van maatschappelijke verandering

Otto Scharmer: de nieuwe coördinaten van maatschappelijke verandering

13 NOVEMBER 2018

CATEGORIEN: THEORIE U

Dit is een vertaling van het artikel van Otto Scharmer: dit is de link naar zijn artikel in het Engels. In deze vertaling is een aantal voorbeelden kort benoemd in plaats van de uitgebreidere beschrijving in het originele artikel van Scharmer.

Paradigma shift:
De teruggang van Trump, de opkomst van de Groenen, en de nieuwe coördinaten van maatschappelijke verandering

In dit meest recente blog schrijft Otto Scharmer over de duiding van de Midterm Elections in de Verenigde Staten. Door veel media worden de verkiezingen geduid als een verharding van standpunten tussen linkse en rechtse politiek. Maar dat is de betekenis die we geven als we door een 20e eeuwse bril kijken. En dat is niet meer de bril waarmee we betekenis kunnen geven aan veranderingen. Het gaat niet meer om de polen links en rechts. Er verschijnt een nieuwe polariteit met nieuwe coördinaten waarmee we de huidige ontwikkeling een plek kunnen geven. Hij benoemt dat als een verschuiving van ‘assen’.
Het gaat niet meer om ‘links en rechts’ maar veel meer over ‘open en gesloten’, zoals ook de verkiezingen in andere delen van de wereld laten zien. Het gaat daarbij niet alleen over politiek maar ook over economie en onderwijs .

De politieke verschuiving

Van links versus rechts naar open versus gesloten.
In wezen gaat het hierbij ook om de tegenstelling van sturing vanuit de overheid versus marktsturing.

Figuur 1: De nieuwe politieke coördinaten

Maar hoe zou het zijn om de tegenstellingen te definiëren op de as van gesloten versus open. Trump staat daarbij voor geslotenheid, voor het versterken van de driehoek die gevormd wordt door angst, haat en ontkenning. Deze mindset wordt gevoed door vijf vormen van gedrag:
• verblind zijn (de werkelijkheid niet kunnen/willen zien),
• de-sensing, niet aan willen voelen (je niet willen verplaatsen in anderen),
• absencing – afwezig zijn (je niet kunnen/willen verbinden met je hoogste potentieel),
• anderen de schuld geven (onvermogen om te kunnen reflecteren),
• verwoesten (het vernietigen van natuur, relaties, het zelf).
Het speelveld van deze vijf gedragingen heeft de laatste jaren het politieke veld veranderd. Het zijn niet nieuwe vormen van gedrag, maar ze worden versterkt door het gebruik van de sociale media.

Scharmer geeft bij iedere vorm van gedrag voorbeelden uit de dagelijkse praktijk in de Verenigde Staten. De benoeming van de rechters, de schietpartijen op scholen en de omgang met het klimaatakkoord.
Trump handelt daarin heel erg effectief. Maar als Trump niet het probleem is, maar alleen het symptoom, wat is dan het probleem?
Scharmer benoemt dat als het gebrek aan een alternatief waarmee het enorme potentieel dat bij de openheid aanwezig is te activeren.

Figuur 2: Twee sociale velden: de cyclus van co-creatie (presencing) en de cyclus van destructie (abcensing)

De winnaars van recente verkiezingen zitten niet meer aan de linker of de rechter zijde (de traditionele politieke partijen) maar aan de open (de Groenen in Duitsland ) of de gesloten zijde (de AfD, Neo Nazi georiënteerd).

Observaties:

  • De gesloten zijde is niet alleen in de Verenigde Staten dominant maar ook in Brazilië, Rusland, Hongarije, Polen, Turkije en de Filipijnen. Het is wereldwijd. In al die landen speelt de rol van de sociale media bij het versterken van angst, haat en ontkenning een belangrijke rol.
  • De opkomst van de Groene Partij in Duitsland, een groot aantal vrouwen in de Amerikaanse politiek, de overwinning in Costa Rica van president Alvarado en president Jokowi in Indonesië laten zien dat mensen ook op een andere manier kunnen reageren op de onvrede in het huidige politieke systeem. Met nieuwsgierigheid, passie en moed.
  • Het conflict rondom de as van open versus gesloten is niet nieuw maar speelt al vanaf de Amerikaanse burgeroorlog. Racisme en het excluderen van bevolkingsgroepen is blijven bestaan. Wat wel nieuw is is dat het nu wereldwijd speelt, dat we beperkt de tijd hebben (i.v.m. de klimaatverandering) en dat sociale media een grote rol spelen.

De economische verschuiving

Op dezelfde manier is er ook een verschuiving zichtbaar in het economisch domein. Gedurende de 20e eeuw ging het gesprek over hoe de economie zich zou moeten ontwikkelen, over de manier waarop economisch groei het beste versterkt zou kunnen worden. Via overheidsingrijpen of via marktwerking. In het huidige debat gaat het veel meer over de vraag of het groei-paradigma niet deel van het probleem is en vervangen moet worden door post-groei paradigma dat focust op het welzijn van ieder van ons. Maar wat als het BNP – bruto nationaal product – geen goede indicator meer is, wat is dan het alternatief?

Figuur 3: De nieuwe politieke coördinaten

Observaties:

  • Ook al is het oude economische denken in 2008 gecrashed, het oude denken is nog steeds springlevend en het debat over de ontwikkeling van de economie gaat nog steeds over overheidssturing versus marktwerking.
  • Op de verticale as zien we meer beweging naar nationalisme en protectionisme.
  • Lokaal en regionaal zien we een beweging van onderop met nieuwe samenwerkings- en economische vormen.
  • De enige kans om de in 2015 door de VN vastgestelde 17 doelen op het gebied van duurzaamheid te halen, is door het versterken van de lokale en regionale bewegingen.

De verschuiving in opvoeding en onderwijs

Een manier om de nieuwe coördinaten in onderwijs en opvoeding te bevatten, is door te zien hoe de betekenis van de ‘digitale scheiding’ is veranderd. De werkelijke digitale scheiding loopt niet tussen de kinderen die toegang hebben tot internet en zij die dat niet hebben. Het gaat nu veel meer over de verdeling tussen kinderen met ouders die de toegang tot internet beperken en ouders wier kinderen oneindig toegang hebben tot internet omdat scholen en politici aangeven dat meer toegang de sleutel tot succes is.
Het oude paradigma ging over publiek versus privaat onderwijs, links versus rechts. Het nieuwe debat focust op de manier van leren: het kunnen onthouden van formules en feiten versus de benadering van het kind in zijn/haar volle capaciteit om te leren en creëren. Daarbij draait het om het generatieve sociale veld en het integreren van hoofd, hart en handen.

Figuur 4: De nieuwe educatie coördinaten

Observaties:

  • Veel van de huidige activiteiten en discussies worden nog sterk bepaald door de oude as van publiek versus privaat.
  • De revolutie rondom kunstmatige intelligentie die de manier waarop de maatschappij functioneert zal gaan hervormen heeft tot gevolg dat banen die zijn gebaseerd op het kunnen onthouden van getallen en feiten zullen verdwijnen. Het gevolg is een herorientatie op de menselijke activiteiten en het creeren van waarden in de richting van compassie, empathie, collectieve creativiteit, dieper luisteren, genererende dialoog, bedding kunnen bieden, etc).
  • Tot nu toe zijn er nog weinig voorbeelden van grotere scholingsinstituten die vanuit de bovenkant van het spectrum werken.

De belangrijkste blinde vlek van onze tijd

Wat hebben deze 3 type verschuivingen of shifts met elkaar te maken? Alles. Het 20e eeuwse discours ging vooral om het verschil in ideologie. En zoals de historicus Yuval Noah Harari in zijn boek 21 lessen voor de 21e eeuw, aangeeft, had je in 1938 3 ideologieën: fascisme, socialisme en liberalisme. In 1968 waren er nog twee (socialisme en liberalisme). In 1998 nog 1 (het veronderstelde einde van de geschiedenis). Maar nu in 2018 is dat aantal gedaald naar 0. Geen ideologie meer, alleen maar Ik-Ik-Ik.
Als het verschil op de verticale as niet over ideologie gaat, waarover dan wel? Het gaat om bewustzijn, dat is de kwaliteit van hoe we verbinding maken met elkaar. Het gaat om een verschuiving van bewustzijn, van ego systeem bewustzijn naar eco-systeem bewustzijn; van ik naar wij.

Het goede aan Trump en aan populisme en ego-systeem bewustzijn is de energie en het initiatief dat wordt opgeroepen. Het slechte of de begrenzing zit in de bewustzijnsvernauwing: het ego is te beperkt. Het past niet bij de werkelijke complexiteit van dit tijdperk van de onderlinge afhankelijkheid. Complexiteit en onderlinge afhankelijkheid vereisen een openen: van de mind, het hart en de wil. Als we betrokken blijven bij dit proces van openen – met alle uitdagingen rondom de stemmen van oordeel, cynisme en angst – dan gaan we door een diepgaande verandering van mindset van ego naar eco. Dan beschouwen we een situatie niet alleen maar vanuit onze eigen zienswijze maar ook vanuit de zienswijzen van alle andere spelers in ons eco-systeem.

Wat je nu kunt doen: doe mee aan het s.lab

Het verhaal over het proces van openen moet worden verteld! Ontelbare individuen, groepen en organisaties hebben te maken met uitdagingen die van hen vragen om van een ego- naar eco-systeem manier van werken te bewegen. Ofwel om naar boven te schuiven langs de verticale as. Maar op die reis voelen ze zich vaak alleen en niet gesteund. Een ondersteunende infrastructuur ontbreekt nog. Een infrastructuur die methoden en gereedschap aanreikt, die de huidige generatie change-makers helpt om zich te verbinden met gelijkgestemden uit andere systemen, sectoren en delen van de wereld.

Hiervoor heeft Otto met zijn collega’s van het Presencing Instituut een nieuw initiatief ontwikkeld: het Societal Transformation Lab (s.lab). Dit gaat begin 2019 van start en zal functioneren als een multi-lokaal innovatieplatform voor teams en organisaties die aan diepgaande innovatie werken in hun eigen organisaties en eco-systemen.

Met dank aan Kelvy Bird en Adam Yukelson.

Otto Scharmer
Senior Lecturer, MIT. Co-founder, Presencing Institutewww.ottoscharmer.com
7 november 2018

Vertaald naar het Nederlands door Marc Verheij.

 

Autonoom of niet, sturing blijft nodig!

Autonome teams zijn hot!
Bijna elke organisatie die ik tegenkom is er mee bezig. De een noemt het zelforganisatie, de ander zelfcoördinatie, zelfsturing of autonomie. Uiteraard is het geen doel maar een middel om iets te bereiken. Denk aan; meer winst/omzet, grotere klanttevredenheid of minder ziekteverzuim. Steeds meer organisaties zien in dat deze resultaten alleen maar bereikt kunnen worden door betrokken en bevlogen medewerkers te creëren. En dat zelfsturing/autonomie het middel is dit te realiseren.
Ik merk alleen dat veel managementteams worstelen met het aansturen van een meer autonome organisatie. Wat laat je wel en niet over aan medewerkers? Veel organisaties zitten dan ook in een spagaat van sturing versus zelfsturing.
Hoe je het ook went of keert; sturing is altijd nodig! Met sturing bedoel ik bijvoorbeeld duidelijkheid creëren over wat medewerkers van je verwachten, aangeven binnen welke grenzen geopereerd kan worden en een heldere visie over wat je als management nog doet en wat medewerkers mogen doen. Vaak wordt hier echter niet goed over gecommuniceerd. Daardoor ontstaan allerlei problemen. Medewerkers weten niet meer waar ze wel en niet verantwoordelijk voor zijn.

 Sturing kan op twee manieren mis gaan

Het management schiet door in het geven van verantwoordelijkheid, vrijheid en vertrouwen. Ze kieperen te veel over de schutting vanuit de gedachte dat mensen het allemaal wel aan kunnen.
Aan de andere kant zijn er organisaties die graag zelfsturing willen doorvoeren maar het lastig vinden verantwoordelijkheid en vrijheid te geven. Ze schieten dan toch weer in de controle en sturen dus te veel.
Dit begint met zelfkennis; helder krijgen wat je wil bereiken qua sturing en waarom dit soms niet lukt. Onbewuste eigen valkuilen zorgen er namelijk vaak voor dat zaken mislukken. Als je deze niet helder hebt zul je nooit de juiste balans vinden.
Voorbeeld
Een zorgorganisatie (geïnspireerd op Buurtzorg; dé zorgorganisatie in Nederland van Jos de Blok die als eerste begon met zelfsturing) wil overgaan op zelfsturende teams omdat ze het idee hebben dat dit middel tot meer bevlogen medewerkers leidt en daarmee tot betere resultaten. Ze hebben besloten om te starten met een tweetal teams. Tegen de teams werd gezegd dat het uitgangspunt was om veel meer verantwoordelijkheid en vertrouwen neer te leggen bij medewerkers. Omdat bij andere organisaties bleek dat medewerkers dit nodig hadden om meer bevlogen te raken. De medewerkers van genoemde zorgorganisatie gaven inderdaad aan dat ze dit ook graag wilden. Na een tijdje bleek echter het volgende: medewerkers in de teams waren niet meer tevreden. Ze maakten een overspannen indruk. Sommige medewerkers liepen te hard en anderen leunden te veel achterover.
Door met de betreffende managers om tafel te zitten ontdekten we dat beide managers het loslaten te veel hadden doorgevoerd. Ze gingen er vanuit dat hun medewerkers heel graag verantwoordelijkheid wilden en ook aankonden, waardoor er weinig communicatie was over projecten die uitgevoerd moesten worden. Er werden geen echte doelen gesteld. Er werd simpelweg gezegd dat ze meer zelfsturend mochten zijn. Ik gaf aan dat dit te vaag was en dat medewerkers meer sturing nodig hebben.
Maar hoe doe je dat? Want iemands valkuil (in dit geval een laissez faire houding van beide managers) is niet zomaar weg te poetsen. Ga maar eens na: als iemand tegen je zegt dat je bijvoorbeeld meer of minder moet loslaten dan wil dat niet zeggen dat dat ook lukt. Het is een patroon dat je al heel lang meedraagt. Iemand kan alleen maar veranderen door kennis te hebben van zichzelf en te achterhalen waar zijn of haar valkuilen vandaan komen.
Door op zoek te gaan naar achterliggende belemmerende gedachtes kun je uiteindelijk de kernovertuiging ontdekken achter het valkuil-gedrag. Deze ontdek je door te vragen: wat is het ergste wat er kan gebeuren als jij je valkuil (laissez fair/passiviteit in dit geval) loslaat. Er kwamen zaken als “Dan moet ik meer in actie komen en dat kost tijd”. Wat is daar zo erg aan voor jou? “Dan moet ik verantwoordelijkheid nemen”. En wat is daar zo erg aan? “Dan kan het misgaan en kan ik afgaan”.
Door contact te maken met de angst begrepen de managers eindelijk waarom ze niet meer sturing gaven en steeds in hun oude patroon bleven rondcirkelen. Het zorgde er voor dat ze in actie kwamen en samen met de medewerkers visie gingen creëren over het effectief inkleden van zelfsturing

Voor jezelf kiezen …..

“En dan kies je voor jezelf, om meer te luisteren
naar je eigen stem en gevoelens, en dan wordt
de ander boos en begin ik me schuldig te voelen
dat ik kies voor mezelf.
Daardoor zet ik dat weer op de rem,
is de ander gelukkig en voel ik me diep
van binnen weer ongelukkig.”
Dit is een lus waar veel mensen in zitten.
Je voelt dat je het graag anders wilt,
bent bereid om belangrijke keuzes voor jezelf te maken
en wordt dan geconfronteerd met een omgeving
die in de weerstand gaat tegen jouw verandering.
De ander reageert boos, verdrietig, of begint op
enige andere wijze je te manipuleren,
doordat jouw verandering ook een verandering voor hen inhoudt
waar zij niet bewust voor hebben gekozen.
Eigenlijk bots je tegen de angst voor verandering
aan van de ander, degene komt in de overlevingsstand
en gooit alles in de strijd zodat jij maar blijft doen
wat je altijd al deed en alles blijft zoals het altijd al was.
Het belangrijkste aan deze tijd is, volgens mij,
leren om op eigen benen te staan.
Wanneer je op eigen benen staat, val je niet om
wanneer iemand uit je leven verdwijnt.
Dat wil niet zeggen dat je niet wordt geraakt of
niet verdrietig mag zijn, het wil zeggen dat je in jezelf
een stevig fundament hebt waar je op kunt bouwen,
dat je energetisch niet afhankelijk bent van een ander,
dat je jezelf kunt redden wanneer er
grote veranderingen in je leven voorbij komen.
De verandering is er altijd, is er altijd al geweest
en zal er altijd zijn.
Niets blijft ooit hetzelfde en grote veranderingen
kunnen zomaar op je pad komen.
Maar je kan ze ook bewust zelf in werking zetten.
Leren omgaan met de reacties van anderen
is een belangrijk onderdeel van dit proces.
Het laat je zien in welke kluwen
van overtuigingen en gedachten je “vast” zit,
in hoeverre je op eigen benen staat en hoe je
omgaat met je eigen grenzen.
We zijn in zo’n situatie vaak geneigd
om naar de ander te wijzen,
terwijl dit hele proces eigenlijk om jou draait.
De ander heeft zijn eigen proces en is verantwoordelijk
voor zijn of haar eigen emoties en gevoelens.
Schuldgevoelens laten je zien dat je
van het gebaande pad afwijkt,
je gaat niet meer mee in het karrenspoor wat er al is,
en dat is een teken voor het ego om de alarmbellen
te doen afgaan.
Voor de lieve vrede kun je daarop reageren
door weer terug te stappen in je oude gedrag
en alles te laten zoals het is.
Maar verwacht niet, dat wanneer het gevoel
van willen veranderen van binnenuit komt,
dat je je geluk en je kracht vindt
door te blijven zitten waar je zit.

So what will matter?

Ready or not, some day it will all come to an end. There will be no more sunrises, no minutes, hours or days. All the things you collected, wether treasured or forgotten will pass to someone else.

You wealth, fame and temporal power will shrivel to irrelevance. It will no matter what you owned or what you were owed. Your grudges, resentments, frustrations and jealousies will finally disappear.

So too, your hopes, ambitions, plans and to-do lists will expire. The wins and losses that once seems so important will fade away. It won’t matter where you came from or what side of tracks you lived on at the end. It won’t matter wether you were beautiful or brilliant. Even your gender and skin color will be irrelevant.

So what will matter?

How will the value of your days be measured? What will matter is not what you bought, but you built, not what you got but what you gave. What will matter is not your succes but your significance.

What will matter is not what you learned, but what you taught. What will matter is every act of integrity, compassion, courage or sacrifice that enriched, empowered or encouraged others to emulate your example.

What will matter is not your competence but your character. What will matter is not how many people you knew, but how many will feel a lasting loss when you’re gone. What will matter is not your memories but the memories that live in those who loved you.

What will matter is how long you will be remembered, by whom and for what.

 

Living a life that matters doesn’t happen by accident. It’s not a matter of circumstance but of choice.

Choose  to live a life that matters

 

By Michael Josephson

Verandering

Verandering
Het enige constante in het leven is de verandering.
We proberen wel een weg uit te stippelen en
plannen te maken die voor een heel leven gelden.
Toch is de verandering de basis van het leven.
Niets blijft wat het is.
Velen van ons verzetten zich en willen dat
alles gelijk blijft omdat dit een overzichtelijkheid
met zich meebrengt een bepaalde rust.
Toch is die rust maar schijn.
De ware rust vind je in jezelf, in het meedeinen
op dat wat is en op dat wat zich ontvouwt.
Schuld en controle zijn tekenen van verzet
tegen dat, wat zich nieuw wil aandienen.
Het is het ego dat zich verzet tegen
een eeuwigdurende stroom van leven
wat zich steeds opnieuw wil vormgeven.
Jij bent de schilder die het doek verft,
de vraag is alleen of jij je bewust bent
van het feit, dat jij aan het kleuren bent met je penselen.
Ben je een bewuste schilder die het schilderij van
binnenuit tot stand laat komen?
Of ben je een onbewuste schilder die
de opdrachten uitvoert die buiten je
van je worden verwacht?
Vele veranderingen volgen elkaar op.
En het lijkt wel alsof de tijd versnelt.
We ontvangen steeds meer kleuren om mee
te schilderen en het bevindt zich allemaal in je.
Accepteer de wirwar van gevoelens,
geef ze vorm in je schilderij.
Wie wil je zijn en wat wil je doen ?
Het is lang geleden dat we zo dicht bij ons Thuis
konden komen, dus ja, je mag eerst wennen.
Het voelt anders en het is anders.
Word een bewuste schilder van je leven.
Ontdek de nieuwe kleuren en stel je in
op de verandering.
Uit het boek : Lichtflits, in jou